Phục tráng giống lúa là quá trình chọn lọc liên tục qua các vụ, loại bỏ cây và dòng khác dạng để khôi phục độ thuần, đồng thời tạo nguồn hạt siêu nguyên chủng phục vụ nhân giống.

Mục tiêu của phục tráng giống
Giống được lưu hành lâu năm có thể giảm độ thuần do lẫn cơ giới, giao phấn, đột biến hoặc chọn lọc không chặt chẽ. Phục tráng nhằm nhận diện lại đặc trưng chuẩn của giống, chọn các cá thể điển hình và xây dựng lô hạt giống có độ đồng đều cao.
Vụ thứ nhất: chọn cá thể G0
- Căn cứ bản mô tả giống để chọn tối thiểu khoảng 200 cây điển hình trên ruộng theo dõi.
- Đánh dấu từ giai đoạn đẻ nhánh, loại cây khác dạng, sinh trưởng kém hoặc nhiễm sâu bệnh nặng.
- Trước thu hoạch, đánh giá lần cuối; thu riêng từng cá thể và ghi mã số.
- Đánh giá các chỉ tiêu trong phòng, giữ riêng hạt của những cá thể đạt yêu cầu.
Vụ thứ hai: đánh giá dòng G1
Gieo riêng hạt của từng cá thể, cấy mỗi dòng thành một ô có sơ đồ và thẻ nhận diện. Theo dõi suốt vụ, loại bỏ dòng không đồng đều hoặc có tính trạng lệch chuẩn; thu mẫu và đánh giá riêng từng dòng trước khi hỗn hạt.
Khi cần theo dõi thêm vụ G2
Nếu tỷ lệ dòng đạt yêu cầu chưa đủ cao, tiếp tục nhân và đánh giá các dòng đã chọn ở vụ tiếp theo. Chỉ hỗn hạt sau khi các chỉ tiêu về độ thuần, sinh trưởng, năng suất và chất lượng phù hợp với mô tả giống.
Điểm cần kiểm soát
- Cách ly ruộng giống và ngăn lẫn cơ giới trong gieo, cấy, thu hoạch, phơi và đóng bao.
- Khử lẫn đúng thời điểm, trước khi cây khác giống tung phấn.
- Lập hồ sơ nguồn vật liệu, sơ đồ ruộng, mã dòng và kết quả đánh giá.
- Lấy mẫu kiểm nghiệm, đóng bao và gắn nhãn theo quy định hiện hành.
Thông số chi tiết từ VAAS
VAAS mô tả ba hướng có liên hệ: phục tráng từ giống đang sản xuất, nhân từ hạt tác giả và duy trì từ siêu nguyên chủng. Ở vụ G0, chọn ít nhất 200 cây điển hình theo bản mô tả giống, theo dõi ngoài ruộng, loại cây khác dạng hoặc nhiễm bệnh, rồi đo các tính trạng trong phòng; từng cây được đánh mã và giữ hạt riêng.
Ở G1, gieo hạt từng cây thành dòng riêng, ghi sơ đồ, theo dõi và loại cả dòng khi phát hiện cây khác dạng, sinh trưởng kém hoặc chất lượng hạt không phù hợp. Tài liệu yêu cầu lấy mẫu cây trước thu hoạch, so sánh chỉ tiêu và năng suất từng dòng. Với quy trình phục tráng, nếu trên 85% dòng G1 đạt yêu cầu có thể hỗn hạt, kiểm nghiệm để tạo siêu nguyên chủng; nếu chưa đạt, tiếp tục G2. Hướng từ hạt tác giả cũng bố trí G2 với ruộng so sánh và ruộng nhân dòng, chọn lọc rồi kiểm nghiệm lô hạt. Các ngưỡng và thủ tục này thuộc nguồn lịch sử; thực hành hiện nay phải theo tiêu chuẩn đang có hiệu lực.
Không gian dành cho viện, trường, hợp tác xã, doanh nghiệp và nhà tài trợ.





